Çocukta utangaçlık: zorlamadan desteklemek

Parkta diğer çocuklar koşarken kenarda bekleyen, misafir gelince annesinin arkasına saklanan, sınıfta parmak kaldırmayan çocuk. Çoğu ebeveynin ilk tepkisi bunu düzeltmeye çalışmak oluyor.

Önemli not: Bu yazı bir tanı aracı değildir, genel bir çerçeve sunar.

Kısa cevap

Utangaçlık bir kusur değil, bir mizaç özelliğidir. Yeni ortama ve yeni insana ısınmak için daha fazla süreye ihtiyaç duymak demektir.

Bu çocuklar genellikle gözlemleyerek öğrenir. Kenarda beklemek çekilmek değil, çoğu zaman hazırlanmaktır.

Zorlama neden ters teper?

Çocuk zorlandığında iki şey birden olur: hem zorlandığı durumla baş etmek zorunda kalır hem de ebeveynin beklentisini karşılayamamanın yükünü taşır.

Sonuç genellikle şudur: bir sonraki sefer daha erken geri çekilir.

Aynı şey etiketleme için de geçerli. "O utangaçtır" cümlesi çocuğun yanında tekrarlandığında, bir tarife dönüşür ve çocuk kendini o tarifin içine yerleştirir.

İşe yarayan yaklaşımlar

Isınma süresi tanıyın. Yeni bir ortama erken gitmek, kalabalık oluşmadan yerleşmeyi sağlar. Bu tek başına çok şeyi değiştirir.

Zorunlu selamlaşmayı kaldırın. El sallamak ya da başını sallamak da bir selamdır. Konuşmayı zorunlu tutmamak gerginliği düşürür.

Önceden anlatın. Nereye gidildiğini, kimin olacağını ve ne kadar kalınacağını bilmek, belirsizliği azaltır.

Küçük adımları görün. Göz teması kurmak ya da bir soruya cevap vermek, o çocuk için büyük bir adımdır. Fark edilmesi yeterlidir, abartılmasına gerek yok.

Araya girmeyin. Çocuğa sorulan soruyu ebeveynin cevaplaması, çocuğu konuşma ihtiyacından tamamen kurtarır.

İkili ortamlar kurun. Kalabalık yerine tek arkadaşla geçirilen zaman, bu çocuklar için çok daha verimlidir. Çocuğum arkadaş edinmekte zorlanıyor yazısında bunu ayrıntılı ele aldım.

Nerede çizgi var?

Utangaçlık ile kaygı arasındaki fark şurada: utangaç çocuk ısındıktan sonra katılır, kaygılı çocuk katılmamak için yollar arar.

Dikkat edilmesi gereken işaretler:

• Kaçınılan ortamların zamanla genişlemesi
• Okula gitmek istememe
• Bedensel yakınmalar: karın ağrısı, bulantı
• Çocuğun kendi hakkında sürekli olumsuz konuşması

Çocuklarda kaygı nasıl görünür ve sosyal kaygı yazıları bu ayrımı ayrıntılı ele alıyor.

Özgüvenle ilişkisi

Utangaç bir çocuk özgüvensiz değildir. İkisi karıştırıldığında, çocuğa olmadığı bir şey olması için baskı yapılmış olur.

Çocukta özgüven nasıl desteklenir yazısı bu ayrımla ilgili.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Kaçınmanın artması ve yayılması
• Okul devamının etkilenmesi
• Bedensel yakınmaların tekrarlaması
• Çocuğun bu durumdan belirgin biçimde rahatsız olması

Bedensel yakınmalarda önce bir hekime başvurmak gerekir.

Sık sorulan sorular

Utangaçlık geçer mi?

Utangaçlık geçmesi gereken bir durum değil, bir mizaç özelliğidir. Zamanla çocuk kendi yöntemlerini geliştirir; hedef onu değiştirmek değil, zorlandığı anlarda işini kolaylaştırmaktır.

Misafir gelince saklanıyor, zorlamalı mıyım?

Zorlamak çoğu zaman kaçınmayı artırır. Çocuğa ısınma süresi tanımak ve selam vermeyi zorunlu tutmamak daha hızlı sonuç verir.

Utangaç demek zarar verir mi?

Çocuğun yanında sürekli 'o utangaçtır' denmesi, bunu bir kimlik hâline getirir ve değişmesi gereken bir şey gibi hissettirir.

Utangaçlık ile sosyal kaygı aynı şey mi?

Değil. Utangaçlık ısınma süresi ister ve sonrasında azalır. Sosyal kaygıda ise kaçınma sürekli hâle gelir ve çocuğun günlük hayatını daraltır.