Çocukta özgüven nasıl desteklenir?

Özgüven, ebeveynlerin en çok konuştuğu ama en az somutlaştırdığı başlıklardan biri. "Özgüveni yüksek olsun" cümlesinin arkasında genellikle şu var: kendini yeterli hissetsin, denemekten korkmasın.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Özgüven söylenerek değil, yaşanarak kurulur. Çocuk bir şeyi kendi yaptığında, zorlandığında ve sonunda başardığında bir bilgi edinir: "Ben yapabiliyorum."

Bu bilgi, dışarıdan yapılan hiçbir övgüyle yerine konamaz.

Övgünün işe yarayan biçimi

Övgünün kendisi değil, neye yöneldiği belirleyicidir.

Sonuca övgü: "Çok zekisin, hemen yaptın." Bu cümle çocuğa yeteneğin sabit olduğunu öğretir. Yapamadığında zekâsını sorgular ve zor işlerden kaçınır.

Çabaya övgü: "Zorlandığın hâlde bırakmadın." Bu cümle süreci görünür kılar ve zorluğu tehdit olmaktan çıkarır.

İkincisi, zorlukla karşılaşıldığında dayanıklılık üretir.

Yardım etmek ne zaman engeller?

Bir çocuk ayakkabısını bağlamaya çalışırken araya girmek, o günü kurtarır ama deneyimi alır.

Ölçü şudur: çocuk zorlanıyor mu, yoksa gerçekten yapamıyor mu? Zorlanma öğrenmenin parçasıdır; yapamama ise destek gerektirir.

Sabah aceleyle çıkarken her gün araya girmek zorunda kalıyorsanız, sorun çocuğun becerisi değil zamanlamadır. Hafta sonu için bırakmak daha iyi çalışır.

Hatanın yeri

Hatasız büyüyen bir çocuk, hata yapmaktan korkan bir yetişkin olur.

Hata yapıldığında ne olduğu, hatanın kendisinden daha belirleyicidir. Panikle düzeltilen bir hata, çocuğa hatanın felaket olduğunu öğretir.

Yetişkinlerde bu, kendine sert konuşan bir iç sesin kaynağı olabiliyor. Öz şefkat üzerine yazdığım metin bu bağlantıyı ele alıyor.

Sorumluluk vermek

Yaşına uygun ve gerçek sorumluluklar, özgüveni en çok destekleyen şeylerden biridir. Masayı kurmak, kendi çantasını hazırlamak, evcil hayvanın suyunu değiştirmek.

Buradaki anahtar kelime "gerçek" olmasıdır. Yapılmış gibi görünen, sonradan ebeveynin düzelttiği bir sorumluluk işe yaramaz.

Karşılaştırmanın etkisi

Kardeş, kuzen ya da sınıf arkadaşı ile karşılaştırma özgüveni beslemez. Olumlu görünen karşılaştırmalar bile ("sen ondan daha iyisin") değeri başkasının performansına bağlar.

Kardeş kıskançlığı üzerine yazdığım metin bu başlıkla doğrudan ilgili.

Utangaçlık özgüvensizlik değildir

Sessiz, gözlemci ve temkinli bir çocuk, kendine güvenmiyor olmak zorunda değildir. Bazı çocuklar ortama girmeden önce izlemeyi tercih eder.

Bu mizacı "aşılması gereken bir sorun" gibi ele almak, çocuğa kendisinde bir eksiklik olduğunu düşündürür.

Atılganlık ve sosyal beceriler üzerine yapılan çalışma, çocuğu değiştirmek değil kendi tarzında ifade etmesini desteklemek üzerine kurulur.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Çocuğun kendine dair sürekli olumsuz konuşması
• Yeni bir şey denemekten belirgin biçimde kaçınma
• Okulda ve arkadaş ilişkilerinde geri çekilme
• Başarısızlık karşısında orantısız tepkiler

Çocuğunuz için ne zaman destek almayı düşünebileceğinizi ayrı bir yazıda ele aldım.

Sık sorulan sorular

Çok övmek özgüveni artırır mı?

Sürekli ve içi boş övgü genellikle ters çalışır. Çocuk bir süre sonra övgüyü ciddiye almaz ya da onu kaybetmemek için risk almaktan kaçınır.

'Aferin' demek yanlış mı?

Yanlış değil ama tek başına bir şey anlatmaz. Neyi beğendiğinizi söylemek daha işlevlidir: 'Zorlandığın hâlde bırakmadın' gibi.

Çocuğuma yardım etmemeli miyim?

Zorlandığında destek olmak gerekir. Ancak her zorlukta araya girmek, çocuğa 'sen yapamazsın' mesajı verir. Ölçü, çocuğun deneyebileceği alanı bırakmaktır.

Utangaç bir çocuk özgüvensiz midir?

Hayır. Utangaçlık bir mizaç özelliği olabilir. Özgüven, sosyal olmakla değil kendi yapabileceklerine güvenmekle ilgilidir.