Çocuğum arkadaş edinmekte zorlanıyor

Doğum günü davetlerinden dönerken sorulan "bugün kiminle oynadın?" sorusuna her seferinde "kimseyle" cevabı gelince, çoğu ebeveynin içi sıkışır.

Önemli not: Bu yazı bir değerlendirme aracı değildir, genel bir çerçeve sunar.

Kısa cevap

Arkadaşlık kendiliğinden gelişen bir özellik değil, öğrenilen bir beceridir. Bazı çocuklar bunu kolayca edinir, bazıları adım adım çalışmaya ihtiyaç duyar.

Önce şu ayrımı yapmak gerekir: çocuk yalnız kalmayı seçiyor mu, yoksa isteyip de beceremiyor mu? İlki bir sorun değildir, ikincisi desteklenebilir.

Zorlanma nereden geliyor olabilir?

Katılma anı. Oyun kurulmuşken araya girmek en zor kısımdır. Birçok çocuk oyunu sever ama yaklaşmayı bilmez.

Sıra ve kural. Oyunun yarıda kesilmesi, kaybetmek ya da sıra beklemek zorlayıcı geliyorsa oyun arkadaşlığı kısa sürer. Paylaşma ve sıra bekleme yazısı bu beceriye ayrılmış.

Kaygı. Reddedilme ihtimali, denemeyi baştan engelleyebilir. Çocuklarda kaygı nasıl görünür yazısında bunun nasıl göründüğünü anlattım.

Mizaç. Kimi çocuk kalabalıkta açılır, kimi ikili ilişkide. Bu bir eksiklik değildir, farklı bir tempodur.

Ortam. Yeni okul, taşınma ya da sınıf değişikliği gibi durumlarda zorlanma geçici olabilir.

Evde ne işe yarar?

İkili buluşmalar kurun. Kalabalık doğum günü yerine tek arkadaşla kısa bir buluşma çok daha öğreticidir. Süre kısa olsun, iyi biterken bitsin.

Oyunla çalışın. Katılma cümlelerini evde deneyin: "ben de oynayabilir miyim?", "sıra sende mi?" Prova edilen cümle sahada daha kolay çıkar.

Hayır cevabını konuşun. Her yaklaşımın kabul edilmeyeceğini önceden konuşmak, ilk ret karşısında pes etmeyi azaltır.

Düzenli bir etkinlik bulun. Aynı çocuklarla tekrar eden bir ortam, tek seferlik buluşmalardan daha çok işe yarar.

Karşılaştırmayın. Kardeşiyle ya da akranıyla yapılan kıyas, zorlanmanın üstüne bir de utanç ekler.

Çocukta özgüven nasıl desteklenir yazısı bu başlıkla yakından ilgili.

Dışlanma varsa

Zorlanma ile dışlanma farklı şeylerdir. Çocuk bir gruptan sistemli biçimde dışarıda bırakılıyorsa, bu çocuğun becerisiyle ilgili bir mesele olmaktan çıkar ve okulun da dâhil olması gerekir.

Akran zorbalığı ve dışlanma yazısı bu durumu ayrıca ele alıyor.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Sosyal ortamlardan belirgin ve artan biçimde kaçınma
• Okula gitmek istememe
• Çocuğun kendisi hakkında sürekli olumsuz konuşması
• Dışlandığını ya da zorbalığa uğradığını söylemesi

Okul öğretmeninin gözlemi bu başlıkta çok değerlidir; evdeki tablo ile sınıftaki tablo çoğu zaman farklıdır.

Sık sorulan sorular

Çocuğumun hiç yakın arkadaşı yok, endişelenmeli miyim?

Arkadaş sayısı tek başına ölçü değildir. Bazı çocuklar tek bir yakın arkadaşla yetinir ve bu yeterlidir. Belirleyici olan çocuğun bu durumdan rahatsız olup olmadığıdır.

Oyuna katılmak istiyor ama yapamıyor, ne yapmalıyım?

Katılma anı çoğu çocuk için en zor kısımdır. Bu beceri evde oyunla çalışılabilir: nasıl yaklaşılacağı, ne söyleneceği ve hayır cevabının ne anlama geldiği.

Zorlayarak sosyalleştirmek işe yarar mı?

Zorlama genellikle kaçınmayı artırır. Küçük ve öngörülebilir karşılaşmalar, kalabalık ortamlara itmekten daha işe yarar.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Çocuk sosyal ortamlardan belirgin biçimde kaçınıyorsa, okula gitmek istemiyorsa ya da dışlandığını söylüyorsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.