Akran zorbalığı ve dışlanma: ebeveyn ne yapabilir?

Zorbalık yaşayan çocukların çoğu bunu kendiliğinden anlatmaz. Bazıları utanır, bazıları durumun büyüyeceğinden korkar, bazıları da yaşadığının bir adı olduğunu bilmez.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Zorbalığı sıradan bir arkadaş kavgasından ayıran iki şey vardır: güç dengesizliği ve tekrar.

İki çocuk arasında geçen tek seferlik bir tartışma kavgadır. Aynı çocuğun sürekli hedef alınması, dışlanması ya da alay konusu edilmesi zorbalıktır.

Dikkat çeken işaretler

Bunlar tek başına kanıt değildir; konuşmayı başlatmak için sebeptir.

• Okula gitmek konusunda beliren isteksizlik
• Eşyaların sık kaybolması ya da zarar görmesi
• Uyku ve iştah düzeninde değişiklikler
• Arkadaşlardan ve sosyal ortamlardan çekilme
• Açıklanamayan karın ve baş ağrıları
• Kendine dair olumsuz konuşma

Çocuğunuz okula gitmek istemiyorsa yazısında bu işaretlerin başka sebeplerini de ele aldım.

Anlattığında ne yapmalı?

Önce dinleyin

Araya girmeden, hemen çözüm üretmeden dinlemek ilk adımdır. Çocuk anlatırken ebeveynin paniklemesi, çocuğun bir daha anlatmamasına yol açabilir.

İnandığınızı söyleyin

"Bana anlattığın için teşekkür ederim, sana inanıyorum" cümlesi çoğu zaman en önemli cümledir.

Suçlamayın

"Sen niye karşılık vermedin?" ya da "Sen de bir şey yapmışsındır" cümleleri, çocuğu ikinci kez yalnız bırakır.

Ne yapacağınızı birlikte konuşun

Çocuğun haberi olmadan okula gitmek, güveni zedeleyebilir. Atılacak adımı önceden paylaşmak, çocuğun kontrol hissini korur.

Okulla iletişim

Zorbalık, iki çocuk arasında çözülecek bir mesele değildir; okulun devreye girmesi gerekir.

Görüşmede işe yarayan yaklaşım şudur: suçlamak yerine somut bilgi vermek. Ne olduğu, ne zaman olduğu, kimin gördüğü. Okuldan da somut bir plan istemek yerinde olur: kim izleyecek, ne zaman geri dönüş yapılacak.

"Karşılık ver" tavsiyesi

Yaygın ama çoğu zaman işe yaramayan bir tavsiyedir. Güç dengesizliği zaten varsa, karşılık vermek durumu büyütür ve çocuğu daha savunmasız bırakır.

Çocuğun ihtiyacı olan şey güçlü görünmek değil, yanında bir yetişkin olduğunu bilmektir.

Dışlanma

Dışlanma, fiziksel bir şey olmadığı için çoğu zaman hafife alınır. Oysa çocuğun ait olma ihtiyacını doğrudan hedef aldığı için etkisi uzun sürebilir.

Burada ev ortamında yapılabilecek şey, çocuğun okul dışında da bir ait olma alanı bulmasını desteklemektir: bir spor, bir kurs, bir akraba ortamı.

Zorbalık yapan çocuk

Zorbalık yapan çocuk da çoğu zaman bir şey anlatıyordur. Ceza tek başına davranışı değiştirmez; davranışın altındaki sebebi anlamak gerekir.

Bu durumda da bir uzmanla konuşmak yerinde olur.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Durumun okulun müdahalesine rağmen sürmesi
• Çocuğun okula gitmeyi reddetmesi
• Kendine dair olumsuz konuşmanın yerleşmesi
• Uyku, iştah ve ruh hâlinde belirgin değişiklikler

---

Kendine zarar verme ile ilgili herhangi bir işarette beklemeyin. 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sık sorulan sorular

Zorbalık ile arkadaş kavgası arasındaki fark nedir?

Kavga genellikle iki taraflı ve tek seferliktir. Zorbalıkta ise güç dengesizliği vardır ve durum tekrarlanır.

Çocuğum anlatmıyorsa nasıl anlarım?

Okula isteksizlik, eşyaların sık kaybolması, uyku ve iştah değişiklikleri, arkadaşlardan çekilme ve açıklanamayan bedensel yakınmalar dikkat çeker. Bunlar tek başına kanıt değildir, konuşmayı başlatmak için sebeptir.

Karşılık vermesini söylemeli miyim?

Bu tavsiye çoğu zaman durumu büyütür ve çocuğu yalnız bırakır. Asıl gereken, okulun devreye girmesi ve çocuğun yanında bir yetişkin olduğunu bilmesidir.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Durum sürüyorsa, çocuk okula gitmek istemiyorsa ya da kendine dair olumsuz konuşmaya başladıysa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.