Çocukta dikkat ve odaklanma

"Bir türlü oturamıyor", "ödev iki saat sürüyor", "söylediğimi duymuyor." Bu cümleler çoğu ebeveyn görüşmesinde bir noktada geçiyor.

Önemli not: Bu yazı bir tanı aracı değildir ve tanı yerine geçmez. Dikkatle ilgili kalıcı zorlanmalarda değerlendirme yetkili uzmanlarca yapılır.

Kısa cevap

Dikkat sabit bir özellik değil, yaşa, ilgiye, uykuya ve ortama göre değişen bir kapasitedir.

Bu yüzden "dikkati dağınık" demek tek başına bir şey anlatmaz. İşe yarayan soru şudur: hangi işte, hangi ortamda, günün hangi saatinde dağılıyor?

Odaklanmayı zorlaştıranlar

Uyku. Yetersiz uyku dikkat üzerinde en hızlı etkiyi gösteren şeydir ve çoğu zaman en son akla gelir. Çocuklarda uyku düzeni ve gece korkuları yazısı buna ayrılmış.

İşin büyüklüğü. "Ödevini yap" bir çocuk için belirsiz ve büyük bir iştir. Parçalara bölünmediğinde başlamak bile zorlaşır.

Ortam. Açık televizyon, masadaki telefon ya da kalabalık bir oda dikkati sürekli böler.

Kaygı. Zihni başka bir şeyle meşgul olan çocuk dağınık görünür. Buradaki mesele dikkat değil, kaygıdır.

Zorluk düzeyi. Fazla zor da fazla kolay da dikkati düşürür. Çocuk anlamadığı bir işten uzaklaşır.

Evde ne işe yarar?

İşi küçültün. "Üç soru çöz, sonra ara ver." Tamamlanabilir parçalar başlamayı kolaylaştırır.

Çalışma yerini sadeleştirin. Masada yalnızca o an gereken şey dursun.

Saati çocuğa göre seçin. Okul çıkışı hemen sonrası çoğu çocuk için en verimsiz zamandır.

Ara verin. Kısa ve hareketli aralar, uzun kesintisiz oturmadan daha verimlidir.

Tek yönerge verin. Arka arkaya sıralanan üç talimat çoğu zaman ilkinde kaybolur.

Bitirmeyi görünür kılın. Yapılacakların listelenip üstünün çizilmesi, ilerlemeyi somutlaştırır.

Ders çalışma alışkanlığı kazandırmak yazısında bu başlıkları ayrıntılı ele aldım.

Dikkatli olunması gereken nokta

Dikkatle ilgili zorlanmaların birden fazla açıklaması olabilir: uyku, kaygı, öğrenmeyle ilgili bir güçlük, işitme ya da görmeyle ilgili bir durum, ya da gelişimsel bir tablo.

Bu ayrımı yapmak ebeveynin ya da öğretmenin işi değildir. İnternetteki listelere bakarak sonuca varmak, hem yanlış hem de yormaktan başka işe yaramayan bir yoldur.

Ne zaman değerlendirme gerekir?

• Zorlanmanın hem evde hem okulda görülmesi
• Uzun süredir devam etmesi
• Öğrenmeyi, ilişkileri ya da günlük düzeni etkilemesi
• Çocuğun kendisinin de bundan rahatsız olması

Bu durumda önce bir hekime başvurulması gerekir; işitme ve görme gibi bedensel nedenlerin dışlanması önemlidir. Psikolojik danışmanlık tıbbi tanı ve tedavi hizmeti içermez, ihtiyaç görülen durumlarda uygun uzmana yönlendirme yapılır.

Sık sorulan sorular

Çocuğum oyunda saatlerce odaklanıyor ama ödevde dağılıyor, çelişki değil mi?

Hayır. İlgi çeken ve anında geri bildirim veren bir işe odaklanmak, sıkıcı ve uzun bir işe odaklanmaktan farklı bir beceridir. İkisinin ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Dikkat süresi yaşa göre ne kadar olmalı?

Kesin bir sayı vermek doğru olmaz, çocuklar arasında fark büyüktür. Pratik ölçü şudur: çocuk kendi yaşındaki bir işi, makul bir sürede ve çok fazla hatırlatma olmadan bitirebiliyor mu?

Ekran dikkati bozar mı?

Ekranın kendisinden çok neyin yerine geçtiği belirleyicidir. Uyku, hareket ve sıkılma zamanının yerini aldığında odaklanma da etkilenir.

Ne zaman değerlendirme gerekir?

Zorlanma hem evde hem okulda görülüyorsa, uzun süredir devam ediyorsa ve çocuğun öğrenmesini ya da ilişkilerini etkiliyorsa bir uzmana başvurmak gerekir.