Çocuklarda kaygı nasıl görünür?

Bir çocuk "kaygılıyım" demez. Karnı ağrır, uyumak istemez, aynı soruyu beşinci kez sorar ya da hiç beklenmedik bir anda öfkelenir.

Önemli not: Bu yazı bir tanı ya da değerlendirme aracı değildir, genel bir çerçeve sunar.

Kısa cevap

Çocuklarda kaygı çoğu zaman duygu olarak değil, davranış ve beden olarak görünür. Kelime dağarcığı yetmediği için duygu başka bir kapıdan çıkar.

Bu yüzden ebeveynin gördüğü şey inatçılık, huysuzluk ya da hastalık olabilir.

Sık görünen biçimler

Bedensel yakınmalar. Karın ağrısı ve baş ağrısı en yaygın olanlar. Özellikle belirli durumlardan önce tekrarlıyorsa dikkate değer.

Güvence arayışı. Aynı sorunun tekrar tekrar sorulması. Çocuk cevabı bilir; aradığı şey cevabın verdiği kısa rahatlamadır.

Kaçınma. Bir etkinliğe, bir ortama ya da bir kişiye karşı beliren isteksizlik.

Öfke. Kaygı çocukta sıklıkla öfke olarak dışarı çıkar; özellikle kaçınamadığı bir duruma zorlandığında.

Uyku değişiklikleri. Uykuya dalamama, sık uyanma, yanında biri olmadan yatamama.

Aşırı titizlik. Her şeyin doğru olması gerektiği düşüncesi ve hata yapmaktan kaçınma.

Güvence tuzağı

Çocuk sorar, ebeveyn cevaplar, çocuk rahatlar. Yarım saat sonra aynı soru gelir.

Bu döngü kaygıyı azaltmaz, besler. Çünkü çocuk rahatlamayı kendi içinden değil, dışarıdan almayı öğrenir.

Sonsuz cevaplamak yerine şunu denemek işe yarar: "Bunu daha önce konuşmuştuk, sen ne düşünüyorsun?" Çocuğun kendi cevabını hatırlaması, güvenceyi içselleştirmesini sağlar.

Kaçınma tuzağı

Kaygı veren şeyden çocuğu tamamen uzak tutmak, o anda herkesi rahatlatır. Ancak çocuk şunu öğrenir: gerçekten tehlikeliymiş, iyi ki gitmedik.

Bir sonraki sefer kaygı daha erken gelir. Bu döngü yetişkinlerde de aynı biçimde işler; kaygı üzerine yazdığım metinde ayrıntılı anlattım.

İşe yarayan yol kademeli yaklaşmaktır: önce uzaktan bakmak, sonra kısa süre kalmak, sonra biraz daha.

Eşlik ederken

• Duyguyu tanıyın. "Korkacak bir şey yok" cümlesi duyguyu yok sayar. "Bu sana zor geliyor" cümlesi görür.
• Acele ettirmeyin. Kaygı, sabırsızlıkla küçülmez.
• Kendi kaygınızı ayırın. Ebeveynin endişesi çocuğa doğrudan geçer.
• Ne olacağını önceden anlatın. Öngörülebilirlik, küçük yaşta en güçlü rahatlatıcıdır.
• Cesaret gösterdiğinde fark edin. Sonucu değil, denemeyi görün.

Önce hekim

Süren karın ağrısı, baş ağrısı ve iştah değişiklikleri bedensel nedenlerden de kaynaklanabilir. Bu yakınmalar devam ediyorsa önce bir hekime başvurmak gerekir.

Psikolojik danışmanlık tıbbi tanı ve tedavi hizmeti içermez.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Kaygının okula gitmeyi engellemesi
• Arkadaş ilişkilerinden ve etkinliklerden çekilme
• Uyku düzeninin belirgin biçimde bozulması
• Haftalara yayılan ve azalmayan bir gerginlik

Çocuğunuz için ne zaman destek almayı düşünebileceğinizi ayrı bir yazıda ele aldım. Küçük yaş grubunda çalışma çoğu zaman oyun yoluyla yürütülür.

Sık sorulan sorular

Çocuğum sürekli aynı soruyu soruyor, bu kaygı mı?

Tekrarlanan sorular çoğu zaman güvence arayışıdır. Cevap değil, cevabın verdiği rahatlama aranır; bu yüzden aynı soru tekrar gelir.

Kaygılı çocuğu korktuğu şeyden uzak tutmalı mıyım?

Tamamen uzak tutmak kısa vadede rahatlatır, uzun vadede kaygıyı büyütür. Kademeli yaklaşmak daha iyi sonuç verir.

Karın ağrısı gerçek mi?

Gerçektir. Kaygı bedende hissedilir ve çocuk gerçekten ağrı duyar. Yine de süren bedensel yakınmalarda önce bir hekime başvurmak gerekir.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Kaygı okula gitmeyi, arkadaş ilişkilerini ya da uykuyu belirgin biçimde etkiliyorsa ve haftalardır sürüyorsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.