Yaşam geçişleri: iyi bir değişim de zorlayabilir

Yeni bir şehre taşınmak, uzun süredir istenen bir işe başlamak, evlenmek, ebeveyn olmak. Hepsi istenen şeylerdir ve hepsi zorlayabilir. Bu çelişki çoğu kişiyi şaşırtır: "İstediğim olmuştu, neden iyi hissetmiyorum?"

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Her geçiş iki şeyi birden içerir: kazanılan yeni bir şey ve geride kalan eski bir şey.

Geride kalan yalnızca eski düzen değildir; o düzendeki alışkanlıklar, ilişkiler ve kişinin kendi hâli de geride kalır. İyi bir değişimde bile bu kayıp hissedilir.

Bu duyguyu tanımak, değişimden pişman olmak anlamına gelmez.

Geçişleri zorlaştıran şey

Referansların kaybı. Eski düzende ne yapacağınızı bilirdiniz. Yeni düzende her şey yeniden öğrenilir ve bu, farkında olmadan yorar.

Kimliğin yer değiştirmesi. "Şu işi yapan kişi", "orada yaşayan kişi", "şu rolde olan kişi" tanımları değişir. Yeni tanım oturana kadar arada bir boşluk kalır.

Çevrenin beklentisi. İstenen bir değişimin ardından herkes mutlu olmanızı bekler. Bu beklenti, zorlandığınızı söylemeyi zorlaştırır.

Karar aşamasında

Belirsizliği küçültün

"Ne yapsam" sorusu çok geniş olduğu için karar verilemez görünür. Soruyu bölmek işe yarar: neyi bilmiyorum, neyi öğrenebilirim, neyi zaten biliyorum?

Bilgi toplamakla karar vermeyi ayırın

Sonsuz araştırma, karar vermeyi erteleme biçimlerinden biridir. Bir noktada bilginin yeterli olduğuna karar vermek gerekir.

İki soruyu birlikte sorun

Artı ve eksileri yazmak bilgiyi düzenler. Yanına şu soruyu eklemek yönü gösterir: hangi seçeneği düşündüğümde içim rahatlıyor?

İkisi çeliştiğinde, çelişkinin kendisi üzerinde durmak gerekir.

Geri dönülebilir mi?

Geri dönülebilir kararlarda uzun düşünmek gereksiz zaman kaybıdır. Geri dönülmesi zor kararlarda ise acele etmemek yerinde olur.

Kimin için karar veriyorsunuz?

Bazı kararlar, aslında başkasının beklentisini karşılamak için verilir. Bunu fark etmek, kararı değiştirmese bile taşımayı kolaylaştırır.

Geçişin içindeyken

• Kendinize süre tanıyın. Yeni düzene alışmak zaman alır; ilk haftalardaki zorlanmayı kalıcı bir yanlış olarak okumayın.
• Tüm alışkanlıkları aynı anda değiştirmeyin. Taşınmayla birlikte uyku düzenini, sporu ve beslenmeyi de değiştirmek yükü katlar.
• Bir şeyi sabit tutun. Değişmeyen küçük bir rutin, geçiş döneminde beklenenden daha fazla tutunma sağlar.
• Zorlandığınızı söyleyin. "İstediğim olmuştu ama zorlanıyorum" cümlesi nankörlük değildir.

Bu dönemde kendinize kurduğunuz cümle belirleyicidir. Öz şefkat üzerine yazdığım metin bu başlıkla ilgili.

Ailede bir geçiş varsa

Taşınma, iş değişikliği ya da yeni bir kardeş gibi değişimler çocuklarda da tepki üretir. Çocuklar için belirsizlik, değişimin kendisinden daha zordur.

Çocuğunuz okula gitmek istemiyorsa yazısında bu tepkilerden bazılarını ele aldım.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Kararsızlığın günlük hayatı durdurması
• Geçişin üzerinden uzun zaman geçtiği hâlde yerleşememek
• Uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler
• Sürekli yorgunluk ve isteksizlik

Tükenmişlik üzerine yazdığım metin son iki maddeyle ilgili.

Sık sorulan sorular

İstediğim bir değişimden sonra neden kötü hissediyorum?

Her geçiş, kazanılanın yanında bir de kaybı getirir. Eski düzenin, alışkanlıkların ve o düzendeki hâlinizin geride kalması, iyi bir değişimde bile yas benzeri bir duygu üretebilir.

Kararsızlık ne kadar sürer?

Herkes için geçerli bir süre yoktur. Belirleyici olan sürenin uzunluğu değil, kararsızlığın günlük hayatı durdurup durdurmadığıdır.

Artıları eksileri yazmak işe yarar mı?

Bilgi toplamak için yarar ama tek başına karar verdirmez. Listenin yanında şu soru da işe yarar: hangi seçeneği düşündüğümde içim rahatlıyor?

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Kararsızlık günlük hayatı durduruyorsa, uzun süredir sürüyorsa ya da beraberinde uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler varsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.