Aşırı düşünmek ve karar verememe

Bir konuşma biter, sonra kafada tekrar başlar. Ne dediğiniz, ne demeniz gerektiği, karşı tarafın ne düşünmüş olabileceği. Saatler geçer ve elinizde yeni hiçbir şey olmaz.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Düşünmek ile dönüp durmak farklı şeylerdir. Ayrımı yapan tek soru şudur: bu düşünce yeni bir şey üretiyor mu?

Yeni bir bilgi, yeni bir seçenek ya da bir sonraki adım çıkıyorsa düşünmektir. Aynı cümleler tekrarlanıyor ve hiçbir yere varılmıyorsa, bu düşünmek değil yorulmaktır.

Neden bırakılamıyor?

Çünkü dönüp durmak, bir iş yapıyor hissi verir. Zihin bunu "sorunu çözmeye çalışıyorum" diye yorumlar, dolayısıyla bırakmak sorumsuzluk gibi görünür.

İkinci sebep kontrol arayışıdır. Belirsiz bir durumda zihin, yeterince düşünürse kötü sonucu engelleyebileceğine inanır. Böyle bir bağ yoktur, ama his güçlüdür.

Döngüden çıkmak

Süre koyun. Bir konuyu düşünmek için belirli bir zaman ayırmak, gün boyu dağılmasını engeller. Süre dolduğunda konu kapanır.

Yazın. Zihinde dönen bir düşünce sonsuz görünür; kâğıda yazıldığında boyutu belli olur. Çoğu zaman üç satır çıkar.

Soruyu değiştirin. "Neden böyle oldu" sorusu geriye bakar ve döngüyü besler. "Şimdi ne yapabilirim" sorusu ileriye bakar.

Bedeni devreye sokun. Yürüyüş, ev işi, herhangi bir hareket. Zihin tek başına zihinle durdurulamaz.

Kararı küçültün. Büyük bir karar, küçük ve verilebilir parçalara bölündüğünde ilerlemeye başlar.

Karar verirken

Şu ayrım pratikte çok işe yarar: karar geri dönülebilir mi?

Geri dönülebilir kararlarda uzun düşünmek doğrudan zaman kaybıdır. Denemek, düşünmekten daha hızlı bilgi verir.

Geri dönülmesi zor kararlarda ise bilgi toplamanın bir sınırı belirlenmelidir. Sonsuz araştırma, karar vermeyi erteleme biçimlerinden biridir.

Yaşam geçişleri ve kararlar üzerine yazdığım metinde bu ayrımı ayrıntılı ele aldım.

Mükemmel karar diye bir şey yok

Döngüyü besleyen inançların en yaygını budur: yeterince düşünürsem kusursuz seçeneği bulurum.

Çoğu kararda kusursuz seçenek yoktur; birbirinden farklı bedelleri olan seçenekler vardır. Bunu kabul etmek, kararı hafifletir.

Gece ve uyku

Aşırı düşünme en çok geceleri belirginleşir, çünkü dikkati dağıtan her şey ortadan kalkar. Uykuya dalamamak üzerine yazdığım metin bu başlığa ayrılmış.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Düşünce döngüsünün uykuyu ve günlük hayatı belirgin biçimde etkilemesi
• Kararların sürekli ertelenmesi
• Uzun süredir azalmadan süren bir gerginlik
• Beraberinde gelen yoğun suçluluk ya da yetersizlik hissi

Kaygı üzerine yazdığım metin bu başlıkla doğrudan ilgili.

Sık sorulan sorular

Çok düşünmek iyi bir şey değil mi?

Düşünmek yeni bir bilgi ya da seçenek üretiyorsa iyidir. Aynı cümleler tekrar dönüyor ve hiçbir şey ilerlemiyorsa, düşünmek değil dönüp durmak söz konusudur.

Karar veremiyorum, ne yapmalıyım?

Kararı küçültmek işe yarar. Geri dönülebilir kararlarda uzun düşünmek zaman kaybıdır; geri dönülmesi zor olanlarda ise bilgi toplamanın bir sınırı belirlenmelidir.

Gece neden daha çok düşünüyorum?

Gün içindeki uyaranlar kalktığında ertelenen düşünceler sıraya girer. Bu yaygındır ve uyku sorunuyla birlikte gelir.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Düşünce döngüsü günlük hayatı ve uykuyu belirgin biçimde etkiliyorsa, uzun süredir devam ediyorsa ya da kararlar sürekli erteleniyorsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.