Meslek seçimi ve gelecek kaygısı

Tercih dönemi, birçok evde sınavın kendisinden daha gergin geçer. Herkesin bir fikri vardır ve gence şu soru sorulur: "Ne olmak istiyorsun?"

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Kararı ağırlaştıran şey seçeneklerin çokluğu değil, tek bir doğru seçenek olduğu inancıdır.

Bu inanç, her tercihi geri dönülmez bir sınav hâline getirir. Oysa meslek yolları düşünülenden çok daha esnektir.

"Hiçbir şey istemiyorum"

Bu cümle genellikle isteksizlik anlamına gelmez. Altında şunlardan biri durur:

• Yanlış seçme korkusu. Seçmemek, yanlış seçmekten güvenli görünür.
• Beklentinin ağırlığı. Ailenin ya da çevrenin bir beklentisi varsa, kendi isteğini söylemek riskli hâle gelir.
• Yeterince tanımamak. Genç, var olduğunu bilmediği bir mesleği isteyemez.

Baskıyı artırmak bu üçünde de işe yaramaz.

Yol gösteren sorular

"Ne olmak istiyorsun" sorusu çok geniş olduğu için cevapsız kalır. Daha dar sorular daha çok şey açar:

• Hangi dersi çalışırken zaman geçtiğini fark etmiyorsun?
• Bir gün boyunca ne yapsan yorulmazsın?
• Neyi kesinlikle yapmak istemiyorsun?
• Kimin işini merak ediyorsun?
• Çalışırken yalnız mı olmak istersin, kalabalıkta mı?

Son iki soru, meslek adından çok çalışma biçimine bakar; bu çoğu zaman daha isabetli bir yön verir.

Bilgi toplamak

Meslek seçimi büyük ölçüde bir tanıma meselesidir. Seçeneği tanımadan yapılan tercih, tahminden ibarettir.

İşe yarayan yollar: o işi yapan biriyle konuşmak, bir günlük gözlem yapmak, bölümün ders içeriğine bakmak, mezunların nerede çalıştığını araştırmak.

Bunlar aileden çok gencin kendi yapabileceği şeylerdir ve süreci onun kararı hâline getirir.

Ailenin yeri

Bilgi verin, karar vermeyin. Kararı aile verdiğinde, ilerideki her zorlukta sorumluluk da ailede kalır. Genç zorlandığında "siz istediniz" diyebileceği bir yere sahip olur ve bu, sorunla baş etmesini zorlaştırır.

Kendi hayal kırıklığınızı ayırın. Bazı beklentiler gencin değil, ailenin tamamlanmamış planlarıdır.

Karşılaştırmayın. Kuzeninin ya da komşunun çocuğunun tercihi, gencin kendi yolunu bulmasına hiçbir katkı sağlamaz.

Kapıyı açık tutun. Tercih sonrası pişmanlık olağandır ve konuşulabildiğinde çözülür.

Sınav dönemiyle iç içe

Tercih kaygısı çoğu zaman sınav kaygısıyla birlikte gelir ve ikisi birbirini büyütür. Sınav kaygısı üzerine yazdığım metinde hem gençler hem aileler için ayrı başlıklar var.

Çalışmaya başlayamama sorunu varsa erteleme yazısına bakabilirsiniz.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Kaygının çalışmayı tümüyle durdurması
• Uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler
• Gencin kendine dair sürekli olumsuz konuşması
• Sosyal hayattan çekilme

Ergenlikte kimlik ve benlik değeri yazısı bu başlıkla doğrudan ilgili.

Sık sorulan sorular

Hiçbir şey istemiyorum diyen bir gence ne söylenir?

Bu cümle çoğu zaman isteksizlik değil, yanlış seçme korkusudur. Baskıyı artırmak yerine, neyi sevmediğinden başlamak süreci açar.

Aile yönlendirmeli mi?

Bilgi vermek ve seçenek göstermek yardımcıdır. Kararı ailenin vermesi ise, ilerideki her zorlukta sorumluluğun da ailede kalmasına yol açar.

Yanlış bölüm seçmek kader mi?

Hayır. Meslek yolları düşünülenden çok daha esnektir; bölüm değiştirmek, alan dışına geçmek ve sonradan yön değiştirmek mümkündür.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Kaygı çalışmayı durduruyorsa, uyku ve iştah düzeni belirgin biçimde değiştiyse ya da genç kendine dair sürekli olumsuz konuşuyorsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.