Ergenle iletişim: kapıyı açık tutmak

Birkaç yıl önce her şeyi anlatan çocuk, bir noktada kısa cevaplar vermeye başlar. Ebeveynler bunu çoğu zaman bir kayıp olarak okur. Oysa çoğu durumda olan şey, gencin kendine ait bir alan kurmasıdır.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir. Durum günlük hayatı belirgin biçimde zorluyorsa bir uzmanla konuşmak gerekir.

Kısa cevap

Ergenlik döneminde iletişimin azalması sık görülür ve tek başına bir sorun işareti değildir. Hedef, gencin her şeyi anlatmasını sağlamak değil, anlatmak istediğinde başvurabileceği bir kapının açık kalmasıdır.

Bu kapıyı açık tutan şey, konuşmanın sıklığı değil, konuşulduğunda ne olduğudur.

Kapıyı kapatan dört alışkanlık

Her sohbeti bir konuya bağlamak

Ders, sınav, gelecek, ekran süresi, oda düzeni. Her konuşma aynı başlıklara dönüyorsa genç, sohbetin sonunu tahmin etmeye başlar ve baştan girmemeyi seçer.

Duyguyu hemen çözmeye çalışmak

Bir genç zorlandığını anlattığında ebeveynin ilk tepkisi çoğu zaman çözüm üretmektir. Oysa anlatan kişi çoğu zaman çözüm değil, duyulmak ister.

Çözüm önce gelirse, anlatmak da biter.

Karşılaştırmak

Kardeş, akran ya da ebeveynin kendi gençliği. Karşılaştırma motivasyon üretmez; ürettiği şey genellikle savunmadır.

Anlatılanı başkasıyla paylaşmak

Gencin anlattığı bir şeyin aile içinde başka birine aktarıldığını fark etmesi, güveni en hızlı zedeleyen şeylerden biridir.

Kapıyı açık tutan yaklaşımlar

Yan yana konuşmak

Karşılıklı oturup "konuşalım" demek, çoğu zaman en zor formattır. Araba yolculuğu, mutfakta bir iş, yürüyüş gibi yan yana geçen zamanlarda sohbet daha kolay açılır.

Soruyu daraltmak

"Günün nasıldı?" sorusu çok geniş olduğu için "iyi" cevabını davet eder. Daha dar sorular daha çok kapı açar: bugün en sıkıcı ders hangisiydi, kiminle oturdun, ne oldu da güldün.

Sessizliğe tahammül etmek

Bir soru sorulduğunda hemen cevap gelmeyebilir. Boşluğu doldurma isteği, genellikle konuşmayı bitirir.

Duyguyu tanıyan bir cümle kurmak

"Bu gerçekten sinir bozucu olmalı" cümlesi, "abartma" cümlesinden çok daha fazla kapı açar. Duyguyu tanımak, o duyguyu onaylamak anlamına gelmez.

Sınır koymak ile iletişim çelişir mi?

Çelişmez. Sınır koymak ile duyguyu kabul etmek aynı anda yapılabilir.

Çelişki, sınırın duygu reddedilerek konmasından doğar. "Buna sinirlenmen için bir sebep yok, ayrıca yapamazsın" cümlesi iki şeyi birden yapar: duyguyu reddeder ve sınırı koyar.

Aynı sınır şöyle de konabilir: "Sinirlendiğini anlıyorum, bu konuda kararım aynı." Duygu tanınır, sınır korunur.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Şu başlıklar belirginleştiğinde bir uzmanla konuşmak yerinde olur:

• Geri çekilmenin haftalara ve aylara yayılması
• Uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler
• Okulla ve arkadaşlarla bağın kopmaya başlaması
• Daha önce keyif aldığı her şeye karşı isteksizlik
• Kendine zarar verme ile ilgili herhangi bir işaret

Son maddede beklemek doğru değildir. Böyle bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Görüşme nasıl ilerler?

Ergenlerle yapılan çalışmalarda gizlilik çerçevesi baştan konuşulur. Ebeveyn sürecin gidişatı hakkında bilgilendirilir, gencin odada paylaştığı ayrıntılar birebir aktarılmaz. Gencin bu çerçeveyi bilmesi, sürece katılmasını kolaylaştırır.

Aile görüşmeleri de sürecin parçası olabilir. Bazen çalışmanın ebeveynle yürütülmesi, doğrudan gençle yürütülmesinden daha işlevli olur.

Emin değilseniz önce bir ebeveyn görüşmesi yapabiliriz. Kimin, hangi biçimde destek alacağına birlikte karar veririz.

Sık sorulan sorular

Ergenim benimle hiç konuşmuyor, bu normal mi?

Ergenlik döneminde iletişimin azalması sık görülür ve tek başına bir sorun işareti değildir. Dikkat edilmesi gereken, gencin tüm ilişkilerinden çekilip çekilmediğidir.

Odasına girmesini, telefonunu bırakmasını nasıl sağlarım?

Doğrudan talep çoğu zaman direnç üretir. Ortak bir eylemin içinde kurulan sohbetler, karşılıklı oturup konuşma denemelerinden daha kolay yürür.

Sınır koymakla iletişimi açık tutmak çelişir mi?

Hayır. Sınır koymak ile duyguyu kabul etmek aynı anda yapılabilir. Çelişki, sınırın duygu reddedilerek konmasından doğar.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Geri çekilme uzun sürüyorsa, uyku ve iştah düzeni belirgin biçimde değiştiyse ya da okulla ve arkadaşlarla bağ kopmaya başladıysa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.