Çocukla özel zaman: günde yirmi dakika ne değiştirir?

Günün sonunda çoğu ebeveyn yorgun oluyor ve çocuğun "benimle oynar mısın" sorusu çoğu zaman yarım bir evetle karşılanıyor. Telefon elde, bir gözle. Çocuk bunu fark ediyor.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Özel zaman, çocukla geçirilen sürenin uzunluğuyla değil bölünmemiş dikkatle ilgilidir. Günde on beş yirmi dakika, her gün aynı saatte, yönlendirilmeden geçirilen bir aralık çoğu evde haftalar içinde fark yaratır.

Buradaki anahtar kelime "yönlendirilmeden". Ne oynanacağına, nasıl oynanacağına ve ne zaman biteceğine çocuk karar verir.

Birlikte olmak ile dikkat vermek

Aynı odada bulunmak çocuk için yeterli değildir. Çocuk, kendisine bakıldığını gözle takip eder; dikkatin bölündüğü anı da aynı hızla fark eder.

Gün boyunca verilen dikkatin büyük kısmı talimat biçimindedir: hadi giyin, çabuk ol, toparla, otur. Çocuk gününün çoğunu yönlendirilerek geçirir. Özel zaman bu akışın dışında kalan tek aralıktır.

Dikkat arayan davranışlar

Zorlayıcı davranışların bir kısmı aslında dikkat arayışıdır. Çocuk, olumlu yoldan alamadığı ilgiyi olumsuz yoldan almayı öğrenir; çünkü bağırılması bile görülmek demektir.

Düzenli özel zaman bu denklemi değiştirir. Çocuk ilgiyi garanti altında hissettiğinde, onu kazanmak için zorlamaya daha az ihtiyaç duyar.

Bu, sınırların ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Çocuklarda öfke ve sınır koyma yazısında anlattığım gibi, sınır ile bağ birbirinin alternatifi değildir.

Nasıl kurulur?

Günü ve saati sabitleyin. "Akşam yemeğinden sonra yirmi dakika" gibi öngörülebilir bir aralık, "vakit bulursak" ifadesinden çok daha iyi işler. Çocuk beklemeyi öğrenir, çünkü geleceğini bilir.

Adını koyun. Çocuğun kendi koyduğu bir isim bu zamanı somutlaştırır. Başlarken ve biterken söylenmesi yeterlidir.

Telefonu başka odada bırakın. Sessize almak yetmez; masada duran telefon dikkatin bir kısmını zaten almıştır.

Kararı çocuğa bırakın. Ne oynanacağını o seçer. Oyun anlamsız, tekrarlı ya da kurallara aykırı gelebilir; müdahale etmemek gerekir.

Öğretmeye çalışmayın. Özel zaman renkleri, sayıları ya da doğru tutuşu öğretme zamanı değildir. Soru sormak bile oyunu yönlendirir.

Anlatın, yorumlamayın. "Kırmızı arabayı en üste koydun" demek, "aferin ne güzel yaptın" demekten daha işe yarar. Birincisi görüldüğünü hissettirir, ikincisi bir değerlendirmedir.

Bitişi önceden haber verin. "Beş dakikamız kaldı" demek, aniden kalkmaktan çok daha iyi karşılanır.

Kardeşler varsa

Mümkün olduğunca ayrı ayrı yapmak gerekir. Birlikte geçirilen zaman kıymetlidir ama paylaşılan bir dikkattir; çocuk orada yine sırasını bekler.

Kısa da olsa yalnız geçirilen zaman, kardeşler arasındaki rekabeti azaltan en işe yarar uygulamalardan biridir. Kardeş kıskançlığı yazısı bu konuyla doğrudan ilgili.

Zor günlerde

Her gün yapılamayabilir. Aksayan bir günün telafisi, ertesi gün iki katını yapmak değil, sadece devam etmektir.

Yorgun olduğunuz bir günde yirmi dakika yerine on dakika yapmak, hiç yapmamaktan iyidir. Ebeveynin kendi tükenmişliği bu düzeni en çok zorlayan şeydir; ebeveyn tükenmişliği yazısında bu yükü ele aldım.

Büyük çocuklarda ve ergenlerde

Oyun yerini başka bir şeye bırakır: birlikte yürümek, araba yolculuğu, mutfakta bir şey hazırlamak. Ortak nokta aynıdır, yan yana olmak ve soruşturmamak.

Ergenlerde özel zaman çoğu zaman planlanamaz, denk gelir. Denk geldiğinde orada olmak gerekir. Ergenle iletişimde kapıyı açık tutmak yazısı bu dönemle ilgili.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Zorlayıcı davranışların düzenli ilgiye rağmen artarak sürmesi
• Çocuğun geri çekilmesi, oyuna ve yakınlığa ilgisinin azalması
• Evdeki gerginliğin çocukla kurulan her teması zorlaştırması
• Ebeveynin kendini sürekli yetersiz ve tükenmiş hissetmesi

Bunlar bir tanı listesi değildir, ancak konuşmayı düşünmek için yeterli sebeplerdir.

Benzer başlıklarla çocuklarla yürüttüğüm çalışmada sık karşılaşıyorum.

Sık sorulan sorular

Zaten bütün gün evdeyiz, ayrıca özel zaman gerekir mi?

Aynı evde bulunmak ile çocuğa ayrılmış dikkat aynı şey değildir. Özel zaman, kısa da olsa bölünmeyen ve yönlendirilmeyen bir dikkattir; gün içindeki akışın bunu kendiliğinden sağlaması zordur.

Ne kadar sürmeli?

On beş yirmi dakika çoğu yaş için yeterlidir. Belirleyici olan süre değil düzendir; her gün aynı saatte gelen kısa bir zaman, haftada bir yapılan uzun bir etkinlikten daha çok iş görür.

Oyunu yönlendirmek neden sakıncalı?

Çocuk gün boyunca zaten yönlendiriliyor. Özel zaman, kararı ona bırakan tek aralıktır; ebeveyn kuralı belirlemeye başladığında o aralık da kapanır.

Birden fazla çocuk varsa nasıl yapılır?

Mümkün olduğunca ayrı ayrı yapmak gerekir. Kısa da olsa yalnız geçirilen zaman, kardeşler arasındaki rekabeti azaltan en işe yarar uygulamalardan biridir.