Çocukla duygu dili kurmak

Bir çocuk "karnım ağrıyor" dediğinde bazen gerçekten karnı ağrır, bazen de adını koyamadığı bir şeyi tarif eder. Duygu dili, o adı bulmayı öğretir.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Duygusunu adlandırabilen çocuk, onu davranışla anlatmak zorunda kalmaz. Adı olan bir duygu konuşulabilir; adı olmayan bir duygu ise vurmaya, ağlamaya ya da geri çekilmeye dönüşür.

Duygu dili öğretilen bir ders değildir; evde konuşulduğu için öğrenilen bir dildir.

Nasıl kurulur?

Kendi duygunuzu sesli söyleyin

Çocuklar duyguyu, çevrelerinde duydukları kelimelerle öğrenir. "Bugün işte çok yoruldum, biraz sinirliyim" cümlesi, bir ders anlatmaktan çok daha etkilidir.

Bu, çocuğa yetişkin yükü bindirmek değildir; duygunun konuşulabilir bir şey olduğunu göstermektir.

Duyguyu tahmin edin, dayatmayın

"Sinirlenmiş gibisin, öyle mi?" cümlesi soru bırakır. "Sinirlendin!" cümlesi ise karar verir. Yanılma ihtimalini açık bırakmak, çocuğun kendi kelimesini bulmasına alan açar.

Kelime dağarcığını genişletin

Çoğu çocuk üç kelimeyle başlar: mutlu, üzgün, kızgın. Zamanla araya başkaları girebilir: hayal kırıklığı, utanma, kıskançlık, heyecan, yalnızlık.

Duygunun adı ne kadar çoksa, anlatım o kadar netleşir.

Bedende nerede hissedildiğini sorun

Küçük çocuklar için bu soru çoğu zaman kelimeden daha kolaydır: "Bu duygu vücudunun neresinde?" Karında, boğazda, göğüste. Bu, duyguyu somutlaştırır.

İşi zorlaştıran kalıplar

• "Üzülecek bir şey yok." Duyguyu yok sayar.
• "Koca adam oldun, ağlanır mı?" Duyguyu utanılacak bir şeye çevirir.
• "Sen hep böyle yapıyorsun." Duyguyu kişilik özelliği olarak sabitler.
• "Ben senin yaşındayken..." Karşılaştırma, anlatmayı bitirir.

Bu cümleler kötü niyetle kurulmaz; çoğu ebeveyn kendi çocukluğunda duyduğu dili tekrar eder.

Duyguyu tanımak sınırı kaldırmaz

En sık karıştırılan yer burasıdır. Duyguyu tanımak ile davranışa izin vermek aynı şey değildir.

"Kızdığını anlıyorum, ama vurmak yok." Cümlenin ilk yarısı ilişkiyi korur, ikinci yarısı sınırı korur. Çocuklarda öfke üzerine yazdığım metin bu ayrımı ayrıntılı ele alıyor.

Oyun ve hikâye yoluyla

Küçük yaşta duygu dili en kolay oyunun içinde kurulur. Kuklalar, hikâye kitapları ve duygu kartları, doğrudan sorulduğunda cevaplanmayan şeyleri açar.

Bu, oyun terapisinin de dayandığı zemin.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Duyguların düzenli olarak yoğun davranışlara dönüşmesi
• Çocuğun kendini uzun süre kapatması
• Uyku, iştah ve okul düzeninde belirgin değişiklikler

Çocuğunuz için ne zaman destek almayı düşünebileceğinizi ayrı bir yazıda ele aldım.

Sık sorulan sorular

Duyguyu adlandırmak çocuğu daha mı hassas yapar?

Tersine, adlandırabilen çocuk duygusuyla daha kolay baş eder. Adı olmayan bir duygu çoğu zaman davranışa dönüşür.

Kaç yaşında başlanır?

Çocuk konuşmaya başlamadan önce bile başlanabilir. Ebeveynin kendi duygusunu sesli adlandırması, çocuğun bu dili duymasını sağlar.

Duyguyu tanımak her şeye izin vermek mi?

Hayır. Duyguyu tanımak ile davranışa sınır koymak aynı anda yapılabilir. İkisi birbirinin alternatifi değildir.

Çocuk 'bilmiyorum' diyorsa ne yapmalı?

Zorlamak yerine seçenek sunmak işe yarar: 'Kızgın mıydın, yoksa üzgün mü?' gibi. Zamanla kendi kelimesini bulur.