Akran baskısı ve ergen arkadaşlıkları

Ergenlikte arkadaş çevresi, ebeveynin dışarıdan bakınca anlamlandırmakta en çok zorlandığı alandır. Bir arkadaşın sözü, ailenin sözünden ağır basmaya başlar.

Önemli not: Bu yazı genel bir çerçeve sunar, kişiye özel bir plan değildir.

Kısa cevap

Bu dönemde arkadaşlık bir tercih değil, kimliğin denendiği alandır. Genç kim olduğunu büyük ölçüde akranlarının aynasında görür.

Bu yüzden "o arkadaşla görüşme" cümlesi, gencin kulağında bir arkadaşlığın değil, kendi seçim hakkının reddi gibi yankılanır.

Akran baskısı her zaman olumsuz değil

Aynı mekanizma iyi yönde de çalışır. Düzenli çalışan bir çevre, spor yapan bir grup ya da ilgi alanı olan bir arkadaşlık gencin yönünü olumlu etkiler.

Sorun baskının kendisi değil, gencin istemediği bir şeyi yapmak zorunda hissetmesidir.

Hayır demeyi kolaylaştırmak

Gence "hayır de" demek yetmez; çoğu zaman nasıl diyeceğini bilmediği için diyemez. Burada işe yarayan şey, birlikte cümle hazırlamaktır:

• "Bugün olmaz, eve erken gitmem gerekiyor."
• "Ben almayayım, sonra bana kötü geliyor."
• "Annem fark eder, uğraşamam."

Son cümle ebeveyni bahane olarak kullanır ve bu iyidir. Gencin arkadaş grubunda itibarını korurken çıkış kapısı bulmasını sağlar. Bunu gence açıkça söylemek de mümkündür: "İstersen beni bahane edebilirsin."

Ebeveyn nerede durur?

Arkadaşı değil davranışı konuşun

"O çocuk kötü" cümlesi gencin savunmaya geçmesine yol açar. "Geçen hafta olanlar beni endişelendirdi" cümlesi ise konuşulabilir bir zemin bırakır.

Eve gelmelerine izin verin

Görmediğiniz bir arkadaşlık hakkında bir şey bilemezsiniz. Arkadaşlarının eve geldiği bir düzen, en iyi gözlem alanıdır.

Yasağı son seçenek olarak tutun

Doğrudan yasak, o arkadaşlığı gizli ve daha çekici hâle getirir. Gerçekten gerekli olduğu durumlar dışında işe yaramaz.

Kapıyı açık tutun

Bir sorun yaşadığında gencin ilk aklına gelen yerin ev olması, kurulabilecek en güçlü korumadır. Ergenle iletişim üzerine yazdığım metin buna ayrılmış.

Dışlanma ve zorbalık ayrı bir konu

Arkadaşlık sorunlarının bir kısmı akran baskısı değil, zorbalıktır. İkisini ayıran şey güç dengesizliği ve tekrardır.

Akran zorbalığı ve dışlanma üzerine yazdığım metinde bu ayrımı ve okulla nasıl iletişim kurulacağını ele aldım.

Sosyal medyanın etkisi

Arkadaşlık ilişkilerinin bir kısmı artık orada sürüyor. Dışlanma da, karşılaştırma da ekran üzerinden devam ediyor. Ergenlerde ekran ve sosyal medya yazısı bu başlığa ayrılmış.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

• Gencin tamamen yalnızlaşması
• Riskli davranışlarda belirgin artış
• Ruh hâlinde süregelen bir değişiklik
• Okulla bağın zayıflaması

---

Kendine zarar verme ile ilgili herhangi bir işarette beklemeyin. 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sık sorulan sorular

Arkadaşını beğenmiyorum, ne yapmalıyım?

Doğrudan yasak koymak çoğu zaman o arkadaşlığı daha çekici kılar. Endişenizi davranış üzerinden ve yargılamadan konuşmak daha işlevlidir.

Akran baskısı her zaman kötü müdür?

Hayır. Akran etkisi olumlu da olabilir; çalışkan bir çevre, spor yapan bir grup da aynı mekanizmayla etkiler. Sorun, gencin kendi istemediği bir şeyi yapmak zorunda hissetmesidir.

Gencim arkadaşlarıyla sürekli değişiyor, normal mi?

Bu dönemde arkadaş çevresinin değişmesi olağandır. Kimlik arayışının bir parçasıdır ve tek başına bir sorun işareti değildir.

Ne zaman bir uzmana danışmak gerekir?

Genç tamamen yalnızlaştıysa, riskli davranışlar arttıysa ya da ruh hâlinde belirgin ve süregelen bir değişiklik varsa bir uzmanla konuşmak yerinde olur.